Τι είναι η Περμακουλτούρα;

Πρόκειται για μία μεθοδολογία σχεδιασμού βιώσιμων και αειφορικών συστημάτων με βάση τα φυσικά οικοσυστήματα. Ξεκίνησε στην δεκαετία του 1970 από την έμπνευση και την εργασία του Bill Mollison και του David Holmgren. Από τότε μέχρι σήμερα έχει υιοθετηθεί από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στον πλανήτη μας, και συνεχίζει να διδάσκεται σε όλο τον κόσμο και να γράφονται βιβλία για αυτό στις περισσότερες γνωστές γλώσσες. Υπάρχει πλέον ένα παγκόσμιο δίκτυο που στηρίζει, διδάσκει, εφαρμόζει τις αρχές της περμακουλτούρας, το οποίο εξαπλώνεται με τον τρόπο των μυκορρίζων: κυρίως “κάτω από τα ραντάρ”, συνδέοντας ανθρώπους και εγχειρήματα σε πλανητικό επίπεδο. Αρκεί να βάλει κανείς το λήμμα Permaculture σε μηχανές αναζήτησης, και μέρος αυτού του “μυκηλιακού ιστού” θα φανεί.

Μία ιδέα που ξεκίνησε από την φυσική (βιώσιμη εις το διηνεκές) διαχείριση της γης και της καλλιέργειας (Permanent agriculture) έφτασε να εξελιχθεί σε βιώσιμη διαχείριση της ζωής μας επάνω στη γη και του πολιτισμού μας (Permanent culture). Και συνεχίζει να εξελίσσεται, να ενσωματώνει νέες πρακτικές, και να γεννά διαρκώς νέα φυντάνια: αναγεννητική γεωργία, βιοκλιματική αρχιτεκτονική, φυσική δόμηση, ηθικό εμπόριο, ηθικές τράπεζες, κυκλική οικονομία, βιομίμηση (biomimicry), κ.α.

Ο σχεδιασμός περμακουλτούρας διέπεται από τρείς αρχές δεοντολογίας (ethics), που είναι: α. Φροντίδα της Γης, β. Φροντίδα του Ανθρώπου, και γ. Δίκαιη Κατανομή (ανακατανομή του πλεονάσματος όπου υπάρχει ανάγκη). Διέπεται επίσης από 12 αρχές σχεδιασμού (ή 18, εάν συμπεριλάβουμε τις πρώτες 6 αρχές που διατύπωσε ο Bill Mollison στο πρώτο του βιβλίο Permaculture 1).

Οι αρχές σχεδιασμού είναι διατυπωμένες σε μικρές συμπυκνωμένες “πιασάρικες” φράσεις. Η πρώτη αρχή είναι “Παρατήρησε, και αλληλεπίδρασε”. Η ενδελεχής παρατήρηση του πεδίου (είτε αυτό λέγεται φύση, είτε αγορά, είτε ανθρώπινο σώμα ή σύστημα) είναι το πρώτο ζητούμενο. Με την παρατήρηση ανιχνεύουμε τα υπάρχοντα φυσικά μοτίβα, τους διαθέσιμους πόρους, τις ανάγκες μας καθώς εξελίσσονται, το τι ήδη υπάρχει.
Μία άλλη αρχή είναι “σχεδίασε από το γενικό στο ειδικό, από τα μοτίβα στις λεπτομέρειες”. Ξεκινάμε με την γενική ‘αδρή’ εικόνα και προσθέτουμε τις λεπτομέρειες που μπορούν να τροποποιηθούν ευκολότερα στην πορεία. Μία άλλη είναι “χρησιμοποίησε μικρές και αργές λύσεις”, κάτι που πάει κόντρα στην τρέχουσα κουλτούρα και νοοτροπία του συστήματος που ζούμε, αλλά έχει νόημα όταν κανείς ξεκινά κάτι νέο. Εξάλλου η ανάπτυξη στη φύση ακολουθεί εν πολλοίς την ακολουθία Φιμπονάτσι, ξεκινώντας από το ένα, στο οποίο προσθέτουμε άλλο ένα, συνεχίζοντας με το άθροισμα των προηγούμενων δύο αριθμών. Αυτό το μοτίβο ανάπτυξης το βλέπουμε στα κοχύλια, στα σαλιγκάρια, στους γαλαξίες, κτλ. Στη φύση δεν ισχύει το “start big”!
Οι αρχές αυτές υπάρχουν και σε ελληνική μετάφραση εδώ (https://www.openbook.gr/oi-arxes-tis-permakoultouras/)

Η αξία της περμακουλτούρας δεν έγκειται μόνο στο οτι με βάση τις αρχές της μπορείς να σχεδιάσεις τον κήπο ή το κτήμα σου, όπως συνήθως θεωρείται. Μπορείς να σχεδιάσεις το σπίτι, το γραφείο, ένα σχολείο, ένα σύγγραμμα, μία επιχείρηση, μία κοινότητα, μία τράπεζα (η Triodos bank στην Ολλανδία σχεδιάστηκε με τις αρχές αυτές και χρηματοδοτεί εγχειρήματα περμακουλτούρας). Πέραν αυτών, όμως, αυτό που τελικά μας “διδάσκει” η περμακουλτούρα είναι το να σκεφτόμαστε σαν οικοσύστημα, με άλλα λόγια να αναγνωρίζουμε μοτίβα (χώρου χρόνου, συμπεριφορών, λειτουργιών) συνειδητά. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μία “εργαλειοθήκη του νου”, γιατί βασίζεται πάρα πολύ στην ανάλυση και στην σύνθεση δεδομένων, στην πληροφορία δηλαδή, και στην θεωρία των συστημάτων.

Ο σχεδιασμός περμακουλτούρας (για οποιοδήποτε εγχείρημα) περιλαμβάνει μία (ή παραπάνω) συνέντευξη του “πελάτη”, εκτενή επίσκεψη στο πεδίο, παρατήρηση, ανάλυση και σύνθεση όλων των δεδομένων, και λεπτομερή σχεδιασμό επί χάρτου προτού φυτευτεί το παραμικρό δέντρο (εάν πρόκειται για σχεδιασμό γης). Περμακουλτούρα σίγουρα δεν είναι μία-δύο δημοφιλείς τεχνικές κήπου (όπως, πχ, το παρτέρι χωρίς σκάψιμο, ή η σπείρα βοτάνων) εάν δεν υπάρχει από πίσω η έννοια του σχεδιασμού με τις συγκεκριμένες αρχές σχεδιασμού και δεοντολογίας.

Η εκπαίδευση στην περμακουλτούρα γίνεται σε χώρους που παρέχουν τις κατάλληλες υποδομές, και περιλαμβάνει (κατ’ ελάχιστο) 80 ώρες θεωρητικής και πρακτικής διδασκαλίας. Γίνεται από πιστοποιημένους εκπαιδευτές, συνήθως μία ομάδα τουλάχιστον 3 ανθρώπων που μοιράζονται τις ώρες διδασκαλίας. Συνήθως διαρκεί από 8-15 μέρες. Διδασκαλία στην περμακουλτούρα επίσης προσφέρεται από εθελοντές διδάσκοντες και σε προσφυγικούς καταυλισμούς. Μετά την πανδημία άρχισαν να γίνονται και διαδικτυακά μαθήματα από μεγάλους εκπαιδευτικούς φορείς. Η περμακουλτούρα διδάσκεται σε πανεπιστήμια του εξωτερικού ως μέρος μεταπτυχιακών σπουδών.

Η “Ανθρώπου Φύσις” προσφέρει υπηρεσίες σχεδιασμού, εισαγωγικά μαθήματα (θεωρίας και πρακτικής) σχεδιασμού, και είναι ανοιχτή σε συνεργασίες με διδάσκοντες και άλλους φορείς προκειμένου για ολοκληρωμένο σεμινάριο σχεδιασμού.

Και μία σημείωση για την Ελληνική γλώσσα: Για την μετάφραση της λέξης Permaculture έχουν κατά καιρούς προταθεί διάφορες αποδόσεις: μόνιμη καλλιέργεια, αεικαλλιέργεια, διαρκής καλλιέργεια, κ.α. Θεωρούμε οτι η λέξη permanent εδώ παραπέμπει περισσότερο σε διάρκεια παρά σε μονιμότητα ή ‘αιωνιότητα’ (το “αεί”). Εάν το αποδίδαμε αυστηρά στα Ελληνικά, λοιπόν, θα το λέγαμε Διαρκής Καλλιέργεια. Προτιμήσαμε τον ξενικό όρο ‘περμακουλτούρα’ επειδή παραπέμπει στον αρχικό, είναι μία λέξη, και είναι ευκολότερο να βρει κάποιος σχετικά στοιχεία με αυτό το λήμμα.